Allium vermeerderen: bijbollen, zaaien en chipping

Allium vermeerderen is verrassend dankbaar, maar de beste aanpak verschilt sterk per soort. Sommige sieruien zaaien zichzelf gretig uit, terwijl andere steriel zijn en alleen via bijbollen nieuwe planten geven. Voor de meeste tuiniers is bijbollen oogsten de makkelijkste en snelste route. Deze gids behandelt de drie methoden, het beste moment en de doorlooptijd tot bloei, zodat je per soort weet wat werkt.

Drie manieren om allium te vermeerderen

Voor allium zijn er drie praktische routes om aan nieuwe bollen te komen, elk met een eigen tempo en moeilijkheidsgraad. De onderstaande lijst bevat de 3 manieren om allium als bloembol te vermeerderen.

• Bijbollen scheiden: de primaire en makkelijkste methode, met een hoge slaagkans en kloongetrouw resultaat.
• Zaaien: een secundaire methode die veel planten oplevert, maar alleen zinvol bij niet-steriele soorten.
• Chipping en bulbillen: geavanceerdere technieken voor zeldzame of dure cultivars en voor soorten die bolletjes in de bloeiwijze vormen.

Welke route past, hangt vooral af van je doel en van de soort. De algemene beginselen van het vermeerderen van bloembollen gelden ook hier, maar bij allium loopt het gedrag per soort sterk uiteen.

Bijbollen oogsten, de makkelijkste methode

Veel sieruien vormen vanzelf kleine dochterbollen rond de moederbol. Die bijbollen kun je scheiden en apart opkweken tot nieuwe, bloeiende planten. Dit is de betrouwbaarste manier, want het resultaat is identiek aan de moederplant.

Het beste moment

Het ideale tijdstip is de late zomer, in augustus of september, nadat het blad volledig is afgestorven. De bol is dan in rust en de bijbollen laten zich makkelijk losmaken zonder de moederbol te beschadigen. Wacht dus tot het loof bruin en verdord is voor je gaat graven.

Stap voor stap

Het scheiden van bijbollen is een rustige klus die je in een halfuurtje doet. Voordat je begint, helpt het om de anatomie van de bol te kennen, zodat je herkent waar de bijbollen aan de basaalplaat vastzitten. De onderstaande lijst bevat de 5 stappen om allium via bijbollen te vermeerderen.

• Opgraven: graaf de bollen voorzichtig op in augustus of september, als het blad volledig is afgestorven.
• Scheiden: maak de bijbollen losjes los van de moederbol met je handen.
• Inspecteren: controleer elke bol op gezondheid en gooi zachte of beschadigde exemplaren weg.
• Herplanten: zet de bijbollen direct op de juiste diepte, ongeveer 10 tot 15 cm voor grote soorten en 5 tot 8 cm voor kleine.
• Markeren: noteer de plek, want kleine soorten bloeien na 1 tot 2 jaar en grote soorten pas na 2 tot 4 jaar.

Herplant de bijbollen het liefst meteen, want allium is beter af in de grond dan in bewaring. Let bij het terugzetten op de juiste diepte en afstand, precies zoals je dat doet bij het planten van allium. Het slagingspercentage van deze methode is hoog.

Allium zaaien

Zaaien is de tweede route en levert vaak veel planten tegelijk op. De doorlooptijd is langer dan bij bijbollen, want zaailingen bloeien doorgaans pas na 2 tot 4 jaar. Het slagingspercentage is gemiddeld en sterk afhankelijk van de soort.

Zaad oogsten en zaaien

Laat een uitgebloeid bloemscherm aan de plant verdrogen tot de zaaddozen openspringen, en zeef daarna het zwarte zaad eruit. Je zaait in het najaar, zodat het zaad een natuurlijke koudeperiode krijgt, of vroeg in het voorjaar. Allium-zaad kiemt het best met licht, dus bedek het maar half met grond. Wie wil begrijpen hoe een zaailing zich tot bloeibare bol ontwikkelt, vindt dat terug in de levenscyclus van de bloembol.

Waarom hybriden niet soortecht blijven

Niet elk zaad geeft een plant die op de moeder lijkt. Botanische soorten komen redelijk soortecht uit zaad, maar hybride cultivars splitsen uit in afwijkende nakomelingen. Het verschil tussen een cultivar en een zaailing verklaart waarom je een geliefde hybride beter via bijbollen vermeerdert. Steriele hybriden zetten bovendien helemaal geen zaad, waardoor zaaien daar geen optie is.

Chipping en bulbillen

Naast bijbollen en zaad bestaan er twee bijzondere methoden. Beide zijn vooral interessant voor liefhebbers die een zeldzame soort sneller willen uitbreiden of die werken met soorten die bolletjes in de bloem vormen.

Chipping voor zeldzame cultivars

Chipping, oftewel bolsnijden, is een geavanceerde techniek waarbij je een bol in segmenten verdeelt die elk tot een nieuwe bol uitgroeien. Het vraagt schoon werken en geduld, maar het levert sneller meer planten op dan natuurlijke bijbollen. Voor dure of moeilijk verkrijgbare cultivars is dit de moeite waard.

Bulbillen in de bloeiwijze

Sommige soorten vormen kleine bolletjes, bulbillen, tussen de bloemen in het scherm. A. sphaerocephalon doet dit af en toe, en A. vineale ‘Hair’ staat erom bekend. Je oogst de bulbillen als ze rijp zijn en kweekt ze apart op, net als gewone bijbollen.

Hoe het gedrag per soort verschilt

Geen enkele eigenschap stuurt je keuze zo sterk als het soortgedrag. De ene allium koloniseert in een paar jaar een hele border, de andere blijft solitair of sterft na het zaaien af.

Vlotte vermeerderaars en zelfzaaiers

Een aantal soorten vermeerdert zich vlot via bijbollen, zoals A. moly, A. nigrum en ‘Purple Sensation’. Daarnaast zaaien A. sphaerocephalon, A. moly en ‘Purple Sensation’ zich rijkelijk uit. A. cristophii is een buitenbeentje: deze vormt geen bijbollen maar zaait zichzelf wel volop uit.

Steriele hybriden en uitzonderingen

Aan de andere kant van het spectrum staan de trage en steriele soorten. A. schubertii vormt geen bijbollen en vermeerdert alleen via zaad, waarna de moederbol na enkele jaren afsterft. De hybriden ‘Globemaster’ en ‘Mount Everest’ zetten geen zaad en breiden alleen langzaam uit via bijbollen, net als de van nature trage A. giganteum. In het allium-assortiment lees je per cultivar of een soort steriel of beschermd is.

Welke methode kies je?

De keuze volgt logisch uit je doel en de soort. De onderstaande tabel toont welke methode bij welke wens past.

Voor de meeste tuiniers is bijbollen scheiden de logische keuze, omdat het makkelijk is en een betrouwbaar resultaat geeft. Geef de jonge bollen daarna de juiste verzorging van allium, met een sober waterregime en kaliumrijke voeding, zodat ze sterk genoeg worden om te bloeien. Houd ten slotte rekening met plantenrasrecht: vermeerderen voor eigen gebruik mag doorgaans, maar het doorverkopen van beschermde cultivars vraagt een licentie.